LABORATUAR HAYVANLARINDA ANESTEZİ VE ANALJEZİ [10 Sayfa]


LABORATUAR HAYVANLARINDA ANESTEZİ VE ANALJEZİ Hayvanları araştırmalarında kullanan tüm araştırmacılar,hayvanlara gerekli ağrı ve rahatsızlık çektirmemek için gerekli sorumluluklarını bilmek zorundadırlar. Anesteziyolojide ortaya konan değerler kesin değer olarak kabul edilmemeli,daha çok bir yol gösterici olarak alınmalıdır.Bu değerler her hayvan için aynı olamayacağı gibi aynı hayvan için de zaman içerisinde farklılık gösterebilir.Hayvanların anezteziye cevabını etkileyen pek çok etken vardır.İlaçların absorbsiyonu ve transformasyonu türlere göre farklılık gösterdiği için laboratuar hayvanlarına yönelik tek bir anestezi protokolü hazırlamak imkansızdır.Morfin sıçan ve tavşanda santral sinir sistemi depresyonuna neden olurken fare ve kedilerde tremor ve konvülziyonlara neden olmaktadır.geviş getiren hayvanları sedatize etmede kullanılacak xylazine dozu,köpek için gerekli olanın 10’ da biridir.Bazı sıçan suçları nitröz oksite duyarlıdır.Bazı köpek türleri barbitüratlara diğer köpeklerden daha duyarlıdır.Hayvanın büyüklüğü ve cinsiyeti de anesteziye verilen cevabı değiştirebilir.Sıçanlarda, dişiler barbitüratlara karşı daha duyarlı iken, farelerde barbitürat narkozu erkeklerde daha uzun sürer.Hayvanların davranışları verilen ajana cevabı etkileyebilir.Bazı tranklizanlar, köpekleri huysuzlaştırırlar,bu da hayvanın kontrolünü güçleştirir. Yağlar anestezik maddenin absorbsiyonun başlangıcında anahtar bir role sahip değillerdir.ancak vücut ağırlığına göre ayarlanan ilaç dozajını etkilerler.Daha sonra da verilen ajan için depo görevi görerek etkinin uzamasına neden olurlar.Hayvanın yaşı da dikkate alınmalıdır.Genç hayvanlar daha sık beslendikleri için, uzamış anestezi durumu hayvanlara zararlı olabilir.Yaşlı hayvanlarda oluşabilecek hepatik ve renal hasarlardan dolayı meydana gelebilecek enzim değişiklikleri anestezik cevabı etkileyebilir. Hayvanın beslenmesi de etkili olabilir. Yetersiz beslenen sıçanlar barbitüratlara karşı daha dirençliyken, aç bırakılan farelerde barbitürata bağlı uyku süresi uzamıştır.Beslenmenin yanında ortamın sıcaklığı ve nem düzeyi de etkili olabilmektedir.Yüksek sıcaklıklar sıçan ve tavşanları anesteziye duyarlı hale getirmektedir.Deney sırasında kullanılan ilaçlar da anestezide etkili olabilmektedir.Örneğin bazı antibiyotikler barbitüratların etkisini arttırmaktadır. İnsanda anlık ve hafif ağrı veya sıkıntıdan daha fazla ve uzun süreli ağrı ve sıkıntıya neden olması beklenen işlemler ‘ağrılı işlemler’ olarak tanımlanır. Değişik deneysel işlemler sırasında oluşabilecek ağrı ve sıkıntının derecesini saptayabilmek için hayvanların ağrıya karşı verdikleri cevapları bilmek gerekir. Ağrıya karşı gelişen fizyolojik cevapta; artmış kan basıncı, taşikardi, pupiller dilatasyon, taşipne, EEG’de uyanık durum meydana gelebilir. Ağrıyla meydana gelen davranış değişikliklerini saptayabilmek için hayvanın normal davranış paternine yabancı olmamak gerekir; bununla birlikte sık olarak rastlanan davranış değişiklikleri şunlardır : ağrıyan bölgeyi gizlemeye çalışmak, ses çıkarmak (özellikle dokununca), ağrılı bölgeyi yalamak,ısırmak, tırmalamak, rahatsız durmak, hareketliliğin azalması, yalanmanın olmaması, anormal postürler, çevreye karşı ilginin azalması. Dikkat edilmesi gereken durumlar: - Abdominal cerrahi girişimler, hayvanlarda insanlara göre daha ağrısı görülmektedir ( muhtemel nedeni hayvanların normal postürlerini korumak için abdominal kaslara insanlar kadar gereksinim duymamalarıdır ) - Lubbal ve torasik vertebraların yer aldığı cerrahi girişimlerde de daha az ağrılıdır. Ancak servikal vertebraların dahil edildiği cerrahi işlemler oldukça ağrılıdır. - Hayvanlarda sternumun yer aldığı göğüs cerrahisi uygulamaları, lateral interkostal yaklaşımlara göre daha ağrılıdır. - Göz, kulak veya çevre dokulara ait cerrahi işlemler çoğu hayvan için ağrılıdır. Başın eğilmesi, ilgili bölgenin devamlı kaşınması gibi hareketler görülebilir. Peri rektal girişimler de ağrılı gibidir. Bu uygulamalarda analjeziye ilave olarak ilgili bölge koruma altına alınmalıdır. - Femur ve humerus cerrahi girişimleri de son derece ağrılıdır (muhtemelen büyük kas kitlelerinin hasarına bağlıdır). Hayvanlarda kaybolan ilk refleks doğrulma refleksidir. Bunu kontrol etmek için hayvana sırtüstü (ayakları yukarıda olacak şekilde) çevrilir ve hayvanın sternumu üzerine dönüp dönmeyeceği gözlenir. Kolay ve aşikar bir şekilde doğrulan hayvan cerrahi işlem için uygun değildir. Ka [Ödev İndir]