DÜNA [7 Sayfa]


Dünya Dünya, Güneş Sisteminin 9 gezegeninden biridir ve Güneşe olan uzaklığı bakımından 3. Sırada bulunur. Coğrafyanın asıl konusunu oluşturan Dünyayı incelemek için bazı kavramların bilinmesi gerekir: ü Eksen ü Kutup Noktası ü Ekvator ü Paralel ü Meridyen 1. Dünyanın Şekli : 1.1. Dünyanın Şekli ve Boyutları : Dünya, Kutup Noktalarında basık, Ekvatorda şişkindir. Dünyanın kendisine özgü bu şekline geoid denir. Geoide en yakın geometrik şekil elipsoiddir. Verilen boyutlar Hayford Elipsoidi ne aittir. Dünyanın Boyutları Ekvator yarıçapı = 6.378,4 km Kutuplar yarıçapı = 6.356,9 km Ekvator çevresi = 40.076,6 km Kutuplar çevresi = 40.009,1 km Pratikte bu uzunluklar yaklaşık olarak alınmaktadır. 1.2. Paralellerin Özellikleri : 1) Ekvatora paralel uzanırlar 2) Çapları ve uzunlukları Ekvatordan kutuplara doğru kısalır. 3) Ekvatordan kutuplara doğru sayısız paralel çizilebilir. Ancak değerlendirme kolaylığı bakımından birer derece aralıklarla çizildikleri varsayılır. 4) Paralellerin 90 tanesi Kuzey Yarım Kürede, 90 tanesi Güney Yarım Kürede bulunur. 5) 60. paraleller Dünyanın küreselliğinden dolayı Ekvatorun yarısı uzunluğundadır. 6) Birbirini izleyen 2 paralel arasındaki uzaklık her yerde yaklaşık 111 kmdir. UYARI : Dünyanın geoid şekli nedeniyle 2 paralel arasındaki uzaklık Ekvatordan kutuplara doğru artar. Örneğin, Ekvator ile 10 (kuzey-güney) enlemleri arasındaki uzaklık 110.596 m iken, 890-900 (kuzey-güney) enlemleri arasındaki uzaklık 110.700 mdir. Ancak birbirini izleyen 2 paralel arasındaki uzaklık pratikte 111 km olarak kabul edilmiştir. Özel Paraleller Bazı paralellerin yerleri, güneş ışınlarının yere değme açısına bağlı olarak doğa tarafından belirlenmiştir. Bunlar : ü Ekvator ü Dönenceler ü Kutup Daireleri ü Kutup Noktaları Ekvatorun Özellikleri 1) En uzun paraleldir. 2) Güneşin önünden en hızlı geçen noktaların oluşturduğu paraleldir. 3) Dünyanın eksen çevresindeki dönüş hızı Ekvatorda yaklaşık 1670 km/saattir. 4) Güneş ışınlarını 21 Mart ve 23 Eylülde dik açıyla alır. 5) Yıl boyunca sıcak olduğundan termik alçak basınç kuşağıdır. 6) Yükseltici hava hareketleri görüldüğü için bol yağış alır. 7) Gece ve gündüz süreleri yıl boyunca birbirine eşit ve 12şer saattir. Dönencelerin Özellikleri 1. Yerleri, yer ekseninin eğikliğine bağlı olarak belirlenen Dönenceler, 23027 Kuzey ve Güney paralelleridir. 2. Kuzey Yarım Küredekine Yengeç Dönencesi, Güney Yarım Küredekine Oğlak dönencesi denir. 3. Orta kuşak ile Tropikal kuşağı birbirinden ayırırlar. 4. Güneş ışınlarının düz zeminlere dik geldiği en son noktalardır. 5. Yengeç Dönencesi 21 Haziranda, Oğlak Dönencesi 21 Aralıkta Güneş ışınlarını dik açı ile alır. Kutup Noktalarının Özellikleri 1) 90. Kuzey ve Güney paralelleridir. 2) Güneş ışınlarının düz zeminlere en dar açıyla geldiği yerlerdir. 3) Sürekli soğuk olduğundan kutuplar ve çevresinde yıl boyunca termik yüksek basınç kuşakları oluşur. 4) Aydınlanma çemberinin 21 mart ve 23 Eylülde teğet geçtiği yerlerdir. 5) Bir yıl içinde 6 ay sürekli gündüz, 6 ay sürekli gece yaşanır. 6) Çizgisel hızın sıfır, yerçekiminin en fazla olduğu yerlerdir. Kutup Dairelerinin Özellikleri 1) Yerleri, yer ekseninin eğikliğine bağlı olarak belirlenen Kutup Daireleri, 66033 Kuzey ve Güney paralelleridir. 2) Kutup kuşağı ile Orta kuşağı birbirinden ayırırlar. 3) Aydınlanma çemberinin yıl içinde yer değiştirdiği ve 21 Haziran ile 21 Aralıkta teğet geçtiği paralellerdir. 4) 21 Haziranda Kuzey Kutup Dairesinde, 21 Aralıkta Güney Kutup Dairesinde 24 saat gündüz yaşanır. Meridyenlerin Özellikleri 1) Bir kutuptan diğerine uzanan meridyenler de paraleller gibi sayısızdır. Ancak pratikte her 1 dereceden bir yay geçtiği varsayılarak, 360 tane oldukları kabul edilmiştir. 2) Birbirini izleyen 2 meridyen arasındaki uzaklık Ekvator üzerinde 111 km olarak kabul edilmiştir. 3) Başlangıç meridyeni olarak Londra yakınlarındaki Greenwich kabul edilmiştir. 4) Bir meridyenin, karşıt (anti) meridyeniyle arasında 180 meridyen fark vardır. UYARI Meridyen yay [Ödev İndir]